دلار آزاد، نیمایی و توافقی؛ فرق این نرخها در چیست؟
اگر اخبار اقتصادی ایران را دنبال کنید، به عبارتهایی مثل «دلار آزاد»، «دلار نیمایی» و «دلار توافقی» برخوردهاید و شاید از خود پرسیدهاید چرا یک کشور برای یک ارز چند قیمت دارد. پاسخ در سیاست ارزی چندنرخی ایران است؛ سیستمی که در آن دولت برای مصارف مختلف، نرخهای متفاوتی تعریف میکند. بیایید ساده و بدون اصطلاحات پیچیده این نرخها را از هم تفکیک کنیم.
دلار آزاد؛ نرخی که مردم میبینند
دلار آزاد همان نرخی است که در صرافیها، بازار اسکناس و معاملات تتر شکل میگیرد و از عرضه و تقاضای واقعی بازار پیروی میکند. این نرخ آزادانه بالا و پایین میشود و بالاترین رقم در میان انواع دلار است. وقتی کسی از «قیمت دلار امروز» حرف میزند، تقریباً همیشه منظورش همین دلار آزاد است.
برای پرداختهای شخصی، خرید اشتراک خارجی، حواله به خانواده یا معاملات روزمره، این همان نرخی است که به شما مربوط میشود.
دلار نیمایی؛ برای تجارت رسمی
«نیما» مخفف «نظام یکپارچه معاملات ارزی» است؛ سامانهای که صادرکنندگان ارز حاصل از فروش کالای خود را در آن عرضه میکنند و واردکنندگان برای تأمین ارز کالاهای رسمی از آن خرید میکنند. نرخ نیمایی معمولاً از دلار آزاد پایینتر است و بیشتر به کسبوکارهای واردات و صادرات مربوط میشود، نه به فرد عادی.
این نرخ عملاً یک بازار عمدهفروشی و نظارتشده برای تجارت رسمی است و دسترسی به آن قواعد و محدودیتهای خودش را دارد.
دلار توافقی؛ حد وسط
دلار توافقی نرخی است که در مرکز مبادله ارز و طلا، بر پایه توافق خریدار و فروشنده و در چارچوب نظارتی مشخص تعیین میشود. این نرخ معمولاً بین نرخ نیمایی و آزاد قرار میگیرد و برای بخشی از نیازهای وارداتی و برخی مصارف مشخص استفاده میشود.
هدف از ایجاد این بازار، نزدیکتر کردن نرخ رسمی به واقعیت بازار و کاهش فاصله چندنرخی بوده است.
کدام نرخ به شما مربوط است؟
برای اکثریت مردم — کسی که میخواهد هزینه یک سرویس خارجی را بپردازد، به خانوادهاش در خارج پول برساند یا درآمد ارزیاش را نقد کند — تنها نرخی که اهمیت دارد دلار آزاد است. نرخهای نیمایی و توافقی مربوط به چرخه تجارت رسمی و شرکتها هستند و در معاملات خرد به کار شما نمیآیند.
به همین دلیل تومنکس نرخ پایه خود را از بازار آزاد (قیمت لحظهای تتر/دلار) میگیرد؛ همان نرخی که در عمل با آن سروکار دارید، نه یک عدد رسمی که در دسترس شما نیست.